Recent is bekend geraakt dat verscheidene financiële instellingen in ons land hun personeelsleden al dan niet met ‘zachte’ dwang  verplichten om hun klanten onaangepaste beleggingsproducten aan te smeren.Dit wordt gerapporteerd door de Belgische Vereniging van Zelfstandige Bankagenten  (BZB) zelf. De financiële toezichthouder van de sector, de CFBA zou daarvoor dit jaar al minstens een bank op de vingers getikt hebben.

Tijdens de televisie-uitzending van Panorama voorbije zondag klaagt de heer Nicolaas als voorzitter van de BZB deze praktijk aan. Hij getuigt dat hijzelf door zijn eerdere werkgever aan de deur werd gezet omdat hij protesteerde tegen het gebruik van dergelijke praktijken in zijn eigen bank. Een voormalig kantoordirecteur getuigt in Trends : 'Van de vertrouwensband die bankiers vroeger met hun klanten hadden, is niet veel meer over', zegt een voormalige kantoordirecteur van KBC. 'Grootbanken hebben tegenwoordig meer aandacht voor hun aandeelhouders dan voor hun klanten. Alles draait om winst. Als de winst jaarlijks niet met minstens 15 procent stijgt, zijn ze slecht bezig.' Voor een grote bank zijn de klanten vandaag dan ook louter nummers. Rekeningnummers.”

Het onderzoek en de kritiek komen dus van binnenuit. Sinds 1 november 2007 moeten banken, in functie van de aard van de transactie, “al dan niet” een beleggersprofiel  opmaken. Dit profiel moet, al naargelang de situatie,  “volledig of beperkt” zijn.  Deze maatregel is beter bekend onder de naam MIFID-richtlijn, de Europese Markets in Financial Instruments Directive.

Uit het onderzoek en de reportage van Panorama blijkt echter dat deze maatregel onjuist wordt toegepast, dat bij de opmaak van het beleggersprofiel bepaalde antwoorden worden gesuggereerd die mensen in een dynamisch beleggingsprofiel duwen. Zelfs als het resultaat een eerder defensief profiel is, zien we dat dit resultaat door de bankier gewoon naast zich wordt neergelegd. De BZB verklaart zelfs dat de MIFID-richtlijn vooral juridische bescherming biedt voor de banken.

Het is niet verwonderlijk dat consumenten door de bomen het bos niet meer zien. Sommige banken bieden tot 1000 verschillende beleggingspakketten aan. De consument  heeft weinig zicht en kennis van de ingewikkelde financiële markten. Ik geef u een citaat van emeritus professor Emiel Van Broeckhoven, geestelijke vader van de persoonlijke financiële planning:  'Belgen zijn nuts. Ze zijn hondstrouw aan hun bank, en ze vertrouwen hun bankier nog altijd blindelings. 'In geldzaken willen ze dan ook zo weinig mogelijk tijd steken. Ze praten nu eenmaal liever over het lief van Tom Boonen dan over beleggingen. Uilskuikens, dát zijn het.'

Dit is een zeer scherpe uitspraak, die voor conto van dhr van Broeckhoven is. Niettemin is het belangrijk te erkennen dat de consument niet van dag tot dag op de hoogte zijn van de detailveranderingen op de financiële markten, en van de mogelijkheden, kosten en risico’s voor hun belegging. Zij vertrouwen daarvoor op hun bank. Gezien de vaststellingen van de BZB, de getuigenissen in Panorama en in de verschillende artikels,  is het dan ook meer dan gerechtvaardigd als overheid de consumenten in bescherming te nemen.

Mijn vraag is dan ook concreet welke maatregelen de minister van consumentenzaken van plan is te nemen om de consumenten verder te beschermen tegen malafide praktijken? Op welke manier zal de minister toezien op de correcte toepassing van het MIFID-systeem? Wordt er gedacht aan specifieke acties om de consument te sensibiliseren? Een persoonlijke suggestie is het geven van de mogelijkheid aan nieuwe beleggers om het MIFID-formulier na invulling 14 dagen in beraad te houden, eerder dan het ter plekke te moeten invullen zonder bedenktijd. Dit kan vermijden dat zij overvallen worden door de vragen en laat hen toe meer info te vergaren. Bovendien zou het interessant kunnen zijn een modelformulier ter beschikking te stellen vanuit de dienst consumentenzaken, met een aantal richtlijnen en adviezen naar de consument toe omtrent de profielen.

Vorig jaar, midden in de financiële crisis, boekten de vier beursgenoteerde banken in ons land samen maar liefst 19 miljard euro winst.